ارزیابی الگوهای نوری موثر بر کیفیت زندگی ساکنین واحدهای مسکونی با بهره گیری از هندسه فراکتال

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 استادیار گروه معماری، واحد تبریز، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

10.30479/at.2020.12074.1381

چکیده

در عصر حاضر بحث کیفیت زندگی و ارتقای آن برای ساکنین واحدهای مسکونی و بررسی مولفه‌های آن، به یک چالش اساسی تبدیل گردیده و مستلزم کاوش چهارچوب نظری آن در حوزه تئوری‌های معماری، جامعه شناسی و روان‌شناختی می‌باشد. در این پژوهش عنصر نور و به تبع آن چگونگی نورگیرها و الگوهای نوری به مثابه یک ابزار طبیعی برای ارزیابی کیفیت زندگی ساکنین می‌باشد. با توجه به تحقیقات انجام یافته و ارتباط ادراک ساکنین با نور، نحوه دریافت آن در فضای داخل واحد مسکونی با استفاده از هندسه فراکتال در نظر گرفته شده است؛ چرا که هندسه فراکتال در خطوط و اشکال موجود در طبیعت توسط ادراک بصری انسان خوانایی داشته و پردازش چگونگی شکلی و زیبایی آن از طریق دریافت بصری و ذهنی انسان آسان و منطبق می‌باشد. هدف اصلی پژوهش، ارزیابی کیفیت زندگی ساکنین واحدهای مسکونی با توجه به مولفه‌های تاثیرگذار مربوط می‌باشد که در آن از نورگیرهای هندسی فراکتالی استفاده شده است. بنابریان سوال اصلی پژوهش چگونگی تاثیرگذاری الگوهای نوری از نوع هندسه فراکتال بر کیفیت زندگی ساکنین واحدهای مسکونی می‌باشد. در روش تحقیق با هدف نیل به پاسخگویی به سوال آن، هم از روش خردگرایانه و استدلالی (قیاسی و استقرایی) و هم از روش علمی استفاده می‌شود. تئوری‌‌های موجود در حوزه نور، نورگیرها، هندسه فراکتال و 8 نمونه از ساختمان‌های طراحی و اجرا شده در شهر تهران به عنوان نمونه‌های موردی پس از جنبش مسابقات معماری 1381 در ایران به عنوان متغیر مستقل و سنجه‌های کیفیت نوری فضای واحد مسکونی در ساختمان‌های ذکر شده بر اساس مولفه‌های موثر بر کیفیت زندگی به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است. به طور کلی یافته‌های تحقیق در سه گروه مولفه‌های عینی، ذهنی و عینی - ذهنی و شاخص‌های هر یک با استفاده از جداولی جداگانه با بهره‌گیری از طیف لیکرت ارزیابی و به ترتیب در امتیازهای (34 از 40)، (49 از 55) و (46 از 55) رتبه‌بندی شد. در نهایت با توجه به ادبیات نظری تحقیق، همچنین کسب امتیاز بالا توسط نظرات مثبت ساکنین در اکثر موارد ارزیابی از شاخص‌های کیفیت زندگی، پژوهش به این نتیجه رسید که پنجره‌ها و نورگیرهایی که در آن از الگوهای هندسی فراکتال استفاده شده است بر کیفیت زندگی ساکنین تاثیر مثبت داشته و در راستای ارتقای آن موثر می‌باشد.

چکیده تصویری

ارزیابی الگوهای نوری موثر بر کیفیت زندگی ساکنین واحدهای مسکونی با بهره گیری از هندسه فراکتال

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Assessment Optical Patterns Affecting the Quality of Life of Residents of Residential Units Using Fractal Geometry

نویسندگان [English]

  • masoud moazzeni 1
  • sahar toofan 2
  • daryoosh sattarzadeh 2
1 Ph.D Student of Architecture, Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urbanism,,Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University,,Tabriz,, Iran
چکیده [English]

In the present era, the issue of Quality of Life (QOL) and its promotion among dwellers of residential units and also evaluation of its affecting factors has become a challenging problem. In fact, it requires a meticulous scrutiny of theoretical frameworks in the field of architecture, sociology, and psychology. In the present investigation the element of light and the role of skylights and light patterns, as natural tools, are focused to evaluate the QOL among residents of apartments. According to the conducted investigations and the relation between residents’ perception and light, fractal geometry has been utilized to receive light in internal space of apartment as the fractal geometry, based on human’s visual perception, has homogeneity with nature in terms of shapes and lines and it is easy to process its aesthetics via the cognitive and visual capabilities of humans. The main aim of the present study is to evaluate QOL of dwellers of residential units considering the role of relevant affecting factors in the apartments in which the fractal geometric skylights are utilized. The present investigation asks how light patterns in fractal geometry affect the QOL of residents of apartments. In this study, the rationalistic, argumentative (inductive, deductive), and scientific approaches are adopted. The present investigation has practical nature in answering its main question and its administration process includes a mixture of qualitative and quantitative approaches. In terms of objective, the present study is a descriptive, analytic, and interpretative so that the validity of findings would be assessed through rationalistic arguments and based on descriptive and analytical approaches. Data collection is carried out via both library and field research methods. In field research, university academic staffs who are expert in the field of research methods and also public comments (as residents of multi-floor apartments) are utilized by filling the questionnaires and conducting interviews with specific age and education target groups. Questionnaire, interviews and Microsoft Office Excel were used to evaluate the case samples. Conventional theories on light, skylights, fractal geometry and 8 samples of designed and implemented buildings in Tehran (as case samples completed after architecture competition movement in 2001) are taken as independent variables and the comments of dwellers of the mentioned buildings based on affecting factors on QOL are considered as dependant variables. Totally, the findings are classified under three categories of objective, subjective, and objective-subjective. Their indexes are also classified in separate tables and by utilizing Lickert scale with the score ranges of 34 out of 40, 49 out of 55, and 46 out of 55, respectively. Finally, regarding the content of the research , and based on the high scores gained from positive comments of dwellers in most of the evaluated items it is concluded that windows and skylights in which the fractal geometry is used has positive effects on the QOL of residents and can also promote their QOL if implemented. It is necessary to mention that, items such as “construction, repair, and maintenance costs” and its relevant indexes in objective group and “space continuity” in subjective group, and “resistance to natural disasters” in objective-subjective category are the weak points of the present investigation as commented by residents. Thus, it is necessary to develop strategies to resolve the present demerits of these skylights as well as maintain their positive aspects.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Optical pattern
  • Quality of life
  • Residents
  • Residential unit
  • Fractal geometry
بلیلان اصل، لیدا و دیگران. (1390). بررسی ویژگی­های هندسی گره­ها در تزیین­های اسلامی از دیدگاه هندسه فراکتال. شهر ایرانی اسلامی: 83-95.

بهزادپور، محمد؛ گرجی، یوسف؛ سهیلی، جمال الدین. (1396). بررسی نقش طبیعت بر حس شادابی ساکنین در مجتمع­های مسکونی (راهکارهای بهبود روابط همسایگی؛ نمونه­های مورد بررسی مجتمع اکباتان در تهران و مجتمع مهرگان در قزوین). مدیریت شهری (48): 361-376.

ثامنی، الهام؛ کریمی آذری، امیر رضا. (1396). راهکارهای طراحی معماری مجتمع­های مسکونی در جهت ارتقای کیفیت زندگی ساکنین آن (واقع در شهر رشت). دومین کنفرانس بین المللی مهندسی عمران، معماری و مدیریت بحران.

حاجی ­زاده، ابراهیم؛ اصغری، محمد.(1390) . روش­ها و تحلیل­های آماری با نگاه به روش تحقیق در علوم زیستی و بهداشتی، تهران: جهاد دانشگاهی، چاپ اول. حیدری، محمدجواد؛ شکوهی، علی. (1395). مطالعه تطبیقی مورفولوژی بافت­های قدیم و جدید شهری بر اساس مدل فراکتالی (مطالعه موردی: محلات منتخب از بافت قدیم و جدید شهر زنجان). نشریه مطالعات نواحی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان (1): 39-61.

دیواندی، جواد؛ بزرگ قمی، لیلا. (1397). بهره­گیری از قابلیت­های نور و رنگ در فضاهای آموزشی در راستای افزایش خلاقیت کودکان. معماری شناسی. سال اول. شماره6.

رضایی، نعمتی ­مهر. (1392). سنجش کیفیت محیط مسکونی در برنامه مسکن مهر بر اساس نشانگرهای کیفیت زندگی. مسکن مهر. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.

سامه، رضا. (1397). تاملی بر مفهوم «کیفیت» در معماری. اندیشه معماری (3): 44-64:.

سامه، رضا؛ اکرمی، غلامرضا. (1395). تحلیل تحولات اندیشه «کیفیت زندگی» در معماری و شهرسازی. هویت شهر (27): 25-40.

سلیمی، مجید؛ شهباز مرادی، سعید؛ بامداد صوفی، جهانیار (1387). طراحی و ساخت مقیاس مجموعه نمرات لیکرت با رویکرد پژوهشی در مدیریت، مجله دانش مدیریت، دورة 21 (80): 41-60.

صفربیرانوند، مهرنوش؛ شریفی، مهدی. (1397). تحلیل ساختار و چیدمان پلان­های مسکونی در راستای بهره­گیری از روشنایی طبیعی نور خورشید نمونه موردی منازل مسکونی شهر خرم­آباد. معماری شناسی (نشریه اختصاصی معماری و شهرسازی ایران). 5.

فرهنگ لغات فارسی عمید، نشر امیرکبیر، 1383.

فکوهی، ناصر.) 1392). انسان­شناسی شهری. تهران: نشر نی.

قنبران و دیگران. (1396). بررسی نقش نور طبیعی، دید و منظر بر کاهش استرس کارمندان در فضاهای اداری با استفاده از روش روان - فیزیک. دو ماهنامه سلامت کار ایران. دوره 14 (6): 135-147.

گنجی خیبری، ابوالفضل و دیگران. (1393). طراحی الگوریتمی» پالکانه «برای افزایش بهره­مندی از نور روز در ساختمان. دومین همایش بین المللی روشنایی و نورپردازی. تهران.

مجیدی، عارف؛ خداداده، فیروزه. (1397). تاثیر نور بر روان انسان با تاکید بر جنس مصالح سطوح داخلی در فضای مسکن. فصلنامه گزارش (98): 30-36.

مدنی، فروغ و دیگران. (1396). ارزیابی جداره­های خیابان چهارباغ اصفهان و ارایه الگو برای آن با به کارگیری هندسه فراکتال. معماری و شهرسازی آرمانشهر (19): 153-164.

مهدوی­نژاد، محمدجواد و دیگران. (1398). استفاده از الگوریتم ژنتیک در بهینه­سازی چند هدفه لوورهای خارجی در ساختمان­های اداری. اندیشه معماری. سال سوم (15): 214-235.

مونتگومرى، داگلاس سى. (1380). "کنترل کیفیت"، ترجمه کاظم نقندریان، انتشارات دانشگاه علم و صنعت، تهران.

میرهاشمی، سیدمهدی. (1396). مسکن با اثرات زیست محیطی کمتر: بررسی کیفی رفتار زیست محیطی بخشی از جامعه مسلمان ایران و ارتباط آن با اثرات زیست محیطی مسکن. رساله دکتری. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.

 Abboushi, others. (2019). Fractals in architecture: The visual interest, preference, and mood response to projected fractal light patterns in interior spaces. Journal of Environmental Psychology (61): 57–70.

Alexander J. Bies, Daryn R. Blanc-Goldhammer, Cooper R. Boydston, Richard P. Taylor and Margaret E. Sereno, (2016). Aesthetic Responses to Exact Fractals Driven by Physical Complexity.

Arditi, Chantal, Zanchi, Anne, (2019). Health status and quality of life in patients with diabetes in Switzerland. Primary Care Diabetes (13): 231-241.

Arifuddina, (2016). Cultural and needs- based housing development case study: the Bugis community in Makassar City. Procedia – Social and Behavioral Sciences (227): 300 – 308.

Castilla & others. (2018). Emotional evaluation of lighting in university classrooms: A preliminary study. Frontiers of Architectural Research (6): 600 -609.

Crosby, P. B, (1980), "Quality is free: The art of making quality certain", New York: Mentor.

David Jiboyen, Adesoji. (2014). Significance of house-type as a determinant of residential quality in Osogbo, Southwest Nigeria. Frontiers of architecheral research (3): 20-27.

Draves، Scott & others, (2008). THE AESTHETICS AND FRACTAL DIMENSION OF ELECTRIC SHEEP.

Flynn John E. Spencer, Terry J. Martyniuk, Osyp. Hendrickb، Clyde. Interim Study of Procedures for Investigating the Effect of Light on Impression and Behavior. Journal of the Illuminating Engineering Society.

Fractals Driven by Physical Complexity. Frontires in Human Neuroscience.

Juran, J.M, (1989),"Juran on Leadership for Quality: An executive handbook", Free Press, New York.

Lyons, Joshua, Dupre, Karine. (2019). Visual discomfort and glare assessment in office environments: A review of light-induced physiological and perceptual responses. Building and Environment (153): 267-280.

Michael, Aimilios, Heracleous, Chryso. (2016). Assessment of Natural Lighting Performance and Visual Comfort of Educational Architecture in Southern Europe. The Case of Typical Educational School Premises in Cyprus. Energy and Buildings.

Oxford Advanced Dictionary, 8th Edition, 2014

Punch, Jerry L; Hitt, Rose; Smith, Sandi. (2019). Hearing loss and quality of life. Journal of Communication Disorders (78): 33-45.

Sereno, Margaret E., Taylor, Richard P. (2016). Aesthetic Responses to Exact

Sustainable Future for Human Security. (28): 689 - 697.          

Tanaphooma, Wongbumru. Bart, Dewancker. (2015). An overview of public housing characteristics and living satisfactions: old and new public housing project in Bangkok. The 5th

Taylor, R. Arthur Juliani, Alexander J. Bies, Cooper Boydston, Branka Spehar, M. E. (2017). The Implications of Fractal Fluency for Biophilic Architecture.

Taylor. (2006). Reduction of Physiological Stress Using Fractal Art and Architecture (3): 245–251.