بیان یکپارچگی در منظر؛ ارایه یک مدل مفهومی جدید

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 مربی، عضو هیأت علمی گروه مرمت، دانشکده هنر و معماری دانشگاه حکیم سبزواری دانشجوی دکتری مرمت ابنیه دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار، عضو هیأت علمی گروه شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار، عضو هیأت علمی گروه مرمت، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.30479/at.2020.12094.1378

چکیده

منظر، به مثابه محیط طبیعی یا مصنوع از دیرباز به واسطه بشر و دیگر موجودات درک شده و کانال ارتباطی محیط و باشندگان درون آن بوده است. اما در علوم جدید، نتوانسته به عنوان یک کلیت منسجم مورد بازشناسی قرار گیرد. شناسایی سوژه به عنوان یک موجودیت مستقل در ذهن مخاطب و درک روابط وجوه و ابعاد و عناصر درون آن همراه با پیوندهای بیرونی اش، همان چیزی است که می توان ایده یکپارچگی دانست. تخصص هایی که قابلیت مطالعه محیط را دارند، هر کدام از بعدی، منظر را موجودیتی یکپارچه منظور می کنند و ممکن است دیگر ابعاد را نادیده گرفته یا آنها را موضوعاتی بیشتر ذهنی قلمداد نمایند. این پژوهش با هدف وحدت بخشی به نگاه های تخصصی درگیر در مسأله منظر، ابتدائاً در پی این بود که مشخص کند، هر یک از تخصص های مرتبط با موضوع منظر، کدام یک از وجوه یکپارچگی را در آن ملموس تر می یابد؟ راهی که پژوهش حاضر برای پاسخ به این پرسش انتخاب کرده است، به جای مراجعه به آن دیسیپلین ها، جستجوی مؤلفه های مفهومی منظر و یکپارچگی و سپس دسته بندی تخصص های علمی مرتبط با مقوله منظر بر اساس آنها بود. لذا در مطالعه پیشینه با رویکردی توصیفی پس از بررسی سابقه تعاریف و فضای مفهومی هر کدام از دو مقوله اصلی (منظر و یکپارچگی)، مؤلفه های هر یک را از دید صاحبنظران بررسی کرده و بر اساس کامل ترین تقسیم بندی از مؤلفه های منظر، نقل قول دیگر نظریه پردازان را در جدولی با آن تطبیق داده است. سپس، شش واژه اصلی (سه واژه متعلق به مؤلفه های منظر و سه واژه دیگر متعلق به مؤلفه های یکپارچگی) از کامل ترین تقسیم بندی ها انتخاب شده و با رویکردی اکتشافی، تعریفی دوباره از مفاهیم و روابط مختلف میان آنها ارایه داده و تفکیک و تداخل مفهومی آنها را با هم بررسی شد. در ادامه، روابط در هم تنیده ای که در ابعاد مختلف میان مؤلفه های منظر و یکپارچگی وجود داشت، نگارندگان را به سمت طراحی یک مدل مفهومی سه بعدی سوق داد. این مدل علاوه بر اینکه جایگاه تخصص های اصلی درگیر در بحث منظر را در آن به خوبی روشن و مشخص می کرد که هر تخصص چه وجوهی از یکپارچگی را بر مبنای چه وجوهی از منظر جستجو می کند، فرمت هندسی آن نیز، سیاست گذاریِ متغیریابی و مستندسازی مؤلفه های یکپارچگی را آسان تر می نماید.

چکیده تصویری

بیان یکپارچگی در منظر؛ ارایه یک مدل مفهومی جدید

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining Integrity in Landscape; Presenting a New Conceptual Model

نویسندگان [English]

  • Mojtaba Kavian 1
  • Mohammad Massoud 2
  • Mohammad Hasan Talebian 3
1 Department of Restoration, Architecture and Urbanism Hakim Sabzevari University, Sabzevar.
2 Department of Urbanism, Faculty of architectural and Urbanism college, Art University of Isfahan
3 Faculty Member of Restoration Department, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Iran
چکیده [English]

Landscape as natural or artificial environment that understood by human and other creatures and has been a channel for relationship between environment and its residents. But this is not successful in recognition as a whole and there is not a comprehensive result in concluding under an integrated concept due to its holistic conceptual basis on one hand and partial attitude of new sciences on the other hand The recognition of a subject as an independent entity in audience mind and understand of relationships between aspects, dimensions and elements within it and its external links, is named integrity idea. Thus, here we have two categories; first environment that perceived by audience (holistic or partial) as landscape and second is the theme of integrity that wants to give it a unity and present it as a whole. Specialties and sciences that can study environment, each by a way, consider it as an integrated entity and it is possible that ignore other dimensions or consider them as a mental or intangible subjects. Targeting unification to specialized looks in landscape, this research, initially, wanted to determine which aspects of integration will be most noticeable in each of the specializations related to the subject matter. The way this study has chosen to answer this question- instead of referring to specialty fields- is searching the conceptual components of landscape and integrity and then sorting scientific specialty by them. The background research of this article, after a history of definitions and conceptual space in each of the two main themes (Landscape and Integrity), their components has been reviewed from expert point of view and matched them in a table based on the most complete classification. Then, six words (3 word for landscape and 3 word for integrity) were selected from the most perfect classification and was reviewed again with an exploratory approach in relationships between their concepts and meanings. Firstly, three aspects of integration (Image, structure and function) was placed in three aspects of landscape (forms, processes and relationships). With the following composition: Image between forms and relationships, function between relationships and processes, and finally structure between forms and processes. Together, these six words organized a circle of key concepts and components. In this circle- that we can present it on a hexagon- each of the landscape components was confronted with one of the components of integration. In continue, interconnected relationships between integrity and landscape aspects, lead to a three-dimensional conceptual model. This model, not only highlights involved specialty positions and shows that each specialty can search what aspects of the model, but also its geometric formats offers the especial strategy for finding variables to documentation of integration components in landscapes. The basic idea of this article was presenting a model that helps landscape theorists for using the main disciplines related to this category. But what the conceptual model of this paper explains with its geometric metaphors is that basically the integrity of a landscape is conditional on the proportion of cognition derived from each dimension to that of other dimensions. The researcher for measuring landscape integrity, must define variables that can measure the proportion between the three main aspects of the subject (image, structure and function).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Landscape
  • Integrity
  • Components
  • Involved Specialties
  • Conceptual Model
آتشین بار. محمد (1388)، تداوم هویت در منظر شهری، فصلنامه علمی پژوهشی باغ نظر، سال ششم، شماره 12، پاییز و زمستان، ص 56-45

اسپیرن. آن ویستون، 1387، برگردان بحرینی. سید حسین و امین زاده. بهناز، زبان منظر، دانشگاه تهران.

الکساندر. کریستوفر (1392)، برگردان سیروس صبری. رضا و اکبری. علی، سرشت نظم؛ ساختارهای زنده در معماری، انتشارات پرهام نقش، قطب علمی طراحی شهری در بافت­های تاریخی باارزش، دانشگاه شهید بهشتی، چاپ دوم، تهران

اهری. زهرا (1395)، تأملی بر مفهوم ساختار و چگونگی شناسایی آن در شهر ایرانی پیش از دوران مدرن، دوفصلنامه فیروزه اسلام، پژوهه معماری و شهرسازی اسلامی، شماره 2، بهار و تابستان، ص 68-45

بحرینی. سید حسین؛ علی قلعه باباخانی. ملیحه و سامه. رضا (1393)، تبیین ماهیت رویکرد «کیفیت زندگی شهری» در تئوری­های طراحی شهری، نشریه معماری و شهرسازی آرمان شهر، شماره 13، پاییز و زمستان، ص 167-151

براتی. ناصر (1382)، نگاهی نو به مفهوم شهر از نظرگاه زبان و فرهنگ فارسی، نشریه هنرهای زیبا، شماره 13، بهار، ص 15-4

برک. آگوستین (1392)، آیا مفهوم منظر متحول می­شود؟، مجله علمی ترویجی منظر، دوره پنجم، شماره 23، تابستان، ص 27-25

برک. آگوستین (1398)، ترجمه منصوری. مریم السادات، وجه اشتراک ما در منظر چیست؟، مجله منظر، دوره 11، شماره 49، ص 65-58

بصیری. سمیه؛ وطن دوست. رسول؛ امامی. سید محمدامین و احمدی. حسین (1393)، سیر تاریخی و اندیشه­ای حفاظت میراث فرهنگی از منظر جایگاه مفهومی تمامیت (یکپارچگی)، دوفصلنامه علمی پژوهشی تاریخ و فرهنگ، شماره 92، ص 108-85

پوربهادر. پوپک و فدائی نژاد بهرامجردی. سمیه (1397)، بازشناسی چارچوب نظری رویکرد حفاظتی منظر شهری تاریخی، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، سال هشتم، شماره سی و یکم، بهار، ص 74-63

پورجعفر. محمدرضا؛ تقوایی. علی اکبر؛ آزاد فلاح. پرویز و صادقی. علیرضا (1393)، بازخوانی ابعاد زیبایی­ شناسی محیطی فرم شهر (مورد پژوهی: استخوان­بندی اصلی شهر تاریخی اصفهان)، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 35، تابستان، ص 102-87

پورسراجیان. محمود (1394)، ارزش­های محله تاریخی و معیارهای تغییر در آن از نظر ساکنان، فصلنامه علمی پژوهشی باغ نظر، سال دوازدهم، شماره 35، مهر و آبان، ص 51-39

تقوایی. سید حسن (1390)، تطبیق محتوایی دو واژه منظر و لندسکیپ، مجله علمی پژوهشی صفه، شماره 54، ص 104-85

تولایی. نوین (1381)، شکل شهر منسجم، فصلنامه صفه، دوره 12، شماره 35، پاییز و زمستان، ص 19-5

جوادی. مهسا؛ بوداغ. مهرناز و مکانی. ویدا (1394)، درآمدی بر مفهوم هویت محیط انسان­ساخت به وسیله مؤلفه­های مکان، فضا و کالبد، نشریه مدیریت شهری، شماره 41، زمستان، ص 160-139

دادرس. پری ناز؛ بهرامی خوشید. سحر؛ گلفام. ارسلان و عامری. حیات (1398)، تلفیق مفهومی؛ پیشینه و ساز و کار آن، دوماهنامه علمی- پژوهشی جستارهای زبانی، شماره 52، مهر و آبان، ص 29-1

دانشپور. سید عبدالهادی (1383)، درآمدی بر مفهوم و کارکرد هویت محیط انسان­ساخت، فصلنامه باغ نظر، سال اول، شماره اول، بهار، ص 71-59

درتاج. فریبرز؛ یونسی. جلیل و زمانپور. عنایت الله (1392)، از پژوهش تا تصمیم، دفتر نظارت و ارزیابی آموزش عالی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران.

دهخدا. علی اکبر (1377)، لغت­نامه، زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی، دانشگاه تهران.

رحمانی. سارا و ندیمی. حمید (1398)، تأملی در کیفیت و معنی محیط، مجله باغ نظر، سال شانزدهم، شماره 71، اردیبهشت، ص 60-51

زیمل (1394) برگردان آل هاشمی. آیدا، فلسفه منظر، مجله علمی ترویجی منظر، شماره 30، بهار، ص 24-22

سجادزاده. حسن؛ کریمی. مهرداد و وحدت. سلمان (1393)، بررسی و ارزیابی اولویت مؤلفه­های منظر خیابان­های شهری (مطالعه موردی: شهر همدان)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال سوم، شماره 10، تابستان، ص 100-85

شاملو. شبنم و حبیب. فرح (1392)، تبیین مفهوم شناختی معیارهای زیباشناسی در منظر شهر، نشریه علمی پژوهشی هویت شهر، سال هفتم، شماره 16، ص 14-5

شرقی. علی؛ علیمردانی. مسعود؛ جهان زمین. یوسف و جهان زمین. شهرزاد (1396)، تحلیل و ارزیابی عوامل مؤثر بر انسجام کالبد شهری در فضاهای عمومی واقع در بافت­های تاریخی (نمونه موردی: مرکز محله شهیدگاه اردبیل)، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 47، تابستان، ص 316-301

شمارا رویز. کاترین (1390)، ترجمه: مهربانی گلزار. محمدرضا، علم نقد منظر؛ آیا نقد منظر می­تواند علمی باشد؟ فصلنامه علمی- ترویجی منظر، شماره 17، زمستان، ص 18-14

طالبیان. محمدحسن و فلاحت. محمدصادق (1388)، منظرهای فرهنگی؛ مجموعه مباحث کارگاه کارشناسی ارتقای مدیریت و
برنامه­ریزی منظرهای فرهنگی میراث جهانی در خرداد 1385، بنیاد پژوهشی پارسه- پاسارگاد، تخت جمشید

عباسی. زهرا (1396)، معیارهای زیبایی­شناسانه نما و بدنه­های مطلوب شهری با تأکید بر هویت بومی (نمونه موردی: حدفاصل میدان مطهری تا تقاطع خیابان حجت شهر قم)، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 47، ص 276-255

عشرتی. پرستو (1391)، توسعه چارچوب نظری مفهوم منظر فرهنگی با تأکید بر حفاظت منظر شهری تاریخی اصفهان، رساله دکتری، دانشگاه تهران، پردیس هنرهای زیبا، دانشکده معماری.

عشرتی. پرستو و حناچی. پیروز (1394)، تعریفی نوین از مفهوم منظر فرهنگی مبتنی بر فرآیند شکل­گیری آن، فصلنامه علمی- پژوهشی نقش جهان، شماره 3-5، پاییز، ص 50-42

عمید. حسن (1375)، فرهنگ عمید، انتشارات امیرکبیر، تهران 

عندلیب. علیرضا و ابراهیمی. محمدرضا (1397)، کاربست های مدل مفهومی نوسازی متوازن بافت های فرسوده شهری، نشریه علمی باغ نظر، شماره 65، ص 82-67

عینی فر. علیرضا و عشرتی. پرستو (1396)، رویکردی کل نگر به نسبت فرهنگ و طبیعت در منظر فرهنگی (مورد پژوهی بم)، نشریه معماری و شهرسازی هنرهای زیبا، دوره 22، شماره 4، زمستان، ص 92-81

غفاری. علی؛ سهیلی پور. محمدصادق و شفیعی. امیر (1391)، تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر ساختار فضایی شهر با رویکرد طراحی شهری نوترکیب، فصلنامه صفه، دوره 22، شماره 3 (پیاپی 58)، پاییز، ص 74-65

فیضی. محسن و اسدپور. علی (1392)، فرآیند بازآفرینی منظر میادین شهر تهران با هدف ارتقای تعاملات اجتماعی شهروندان، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری، شماره هفتم، تابستان، ص 14-3

کریمی مشاور. مهرداد؛ سجادزاده. حسن و وحدت. سلمان (1394)؛ سنجش اولویت­های خوانش منظر فضاهای شهری از دیدگاه شهروندان؛ نمونه موردی میدان­های شهری همدان، فصلنامه علمی پژوهشی باغ نظر، سال دوازدهم، شماره 37، بهمن و اسفند، ص 14-3

کشمیری. هادی؛ پیوسته گر. یعقوب و کریمی. محمدقاسم (1395)، ارایه الگوی روش تحقیق ترکیبی در شهرسازی، فصلنامه مطالعات محیطی هفت حصار، شماره 18، زمستان، ص 52-31

گروت. لیندا و وانگ. دیوید (1384)، ترجمه عینی فر. علیرضا، روش­های تحقیق در معماری، دانشگاه تهران، تهران.

گلستانی. نفیسه؛ روشن. محبوبه و شیبانی. مهدی (1394)، سنخیت­شناسی همسویگی معنادار روش­های ارزیابی قرارگاه­های رفتاری و بازطراحی مبلمان و فضاهای شهری، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 38، بهار، ص 272-241

لشکری. الهام و خلج. مهرشاد (1393)، سنجش کیفیت محیط شهری با رویکرد مکان محور، انتشارات گنج هنر، تهران، چاپ اول.

لینچ. کوین (1392)، برگردان مزینی. منوچهر، سیمای شهر، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ یازدهم، تهران.

ماهان. امین و منصوری. سید امیر (1396)، مفهوم منظر با تأکید بر نظر صاحبنظران رشته­های مختلف، ماهنامه علمی پژوهشی باغ نظر، شماره 47، فروردین، ص 28-17

مختارزاده. صفورا؛ قلعه نویی. محمود و خیرالدین. رضا (1397)، کاوش الگوی مفهومی سنجش انسجام فرم و ساختار کالبدی شهر و تبیین اصول آن، نشریه علمی پژوهشی باغ نظر، سال پانزدهم، شماره 66، آذر، ص 76-63

معین. محمد (1363)، فرهنگ معین، انتشارات امیرکبیر، تهران.

ملک. نیلوفر (1392)، مطالعه تطبیقی مفهوم روش­شناسی و نظریه از منظر پژوهش های کمی و کیفی با تأکید بر نظریه­پردازی در معماری، دوفصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر، سال سوم، شماره 5، ص 129-117

منصوری. سید امیر (1383)، درآمدی بر شناخت معماری منظر، فصلنامه بـاغ نظـر، سال اول، شماره دوم، پژوهشکده نظر، ص 78-69

نظیف. حسن و مطلبی. قاسم (1398)، ارایه مدل مفهومی از خوانایی با تکیه بر تصور ذهنی، نشریه علمی باغ نظر، دوره 16، شماره، ص 76-69

وحدت. سلمان؛ سجادزاده. حسن و کریمی مشاور. مهرداد (1394)، تبیین ابعاد مؤثر بر منظر خیابان در جهت ارتقای خوانش منظر فضاهای شهری (مطالعه موردی: خیابان­های بافت مرکزی شهر همدان)، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری، شماره پانزدهم، تابستان، ص 36-17

یگانه. منصور و بمانیان. محمدرضا (1394)، معرفت­شناسی فازی و سازگاری روش شناختی آن با پژوهش­های معماری و شهرسازی، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 40، پاییز، ص 326-313

یوکیهلتو. یوکا (1387)، برگردانِ طالبیان. محمد حسن و بهاری. خ، تاریخ حفاظت معماری، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، انتشارات روزنه، تهران.

Canter, D. (1977). The Psychology of Place. London: The Architectural Press LTD

Council of Europe (2000), European Landscape Convention.

Stephenson. J, The Cultural Values Model: An integrated approach to values in landscapes, in Landscape and Urban Planning, Volume 84, Issue 2, 6 February 2008, Pages 127-139, ISSN 0169-2046

Nasr, T. (2016). Urban Physical Identity; Conceptual Basis and Theories. Tehran, Iran: Islamic Azad University, Science & Research Branch Publications.

Simmel, G. (2007), the Philosophy of Landscape. Theory, Culture and Society, 24 (7-8): 20-29. Die Philosophie der Ladnschaft

Chomarat-Ruiz. C (2008), La critique de Paysage peut-elle etre scientifique? Could landscape criticism be scientific? Publie dans projets de paysage le. Available from: