چگونگی کاربرد هندسه و تفکیک فضا در معماری پیش از تاریخ ایران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی،واحد تهران مرکزی

2 کارشناس ارشد معماری، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین

چکیده

ریاضیات و هندسه دانشی هستند که انسان برای کشف روابط بین پدیده ها و همچنین نظم دهی به محیط و فضای پیرامون خود به آن دست یافته و آن را توسعه داده است. طراحی فضاهای معماری و شهری یکی از عرصه های مهمی بود که بازتاب کاربرد ریاضیات و هندسه در روند شکل گیری آن را می توان به خوبی مشاهده کرد. هدف این تحقیق، شناخت این فرایند از طریق بررسی برخی از سکونتگاه های پیش از تاریخ است. پرسش اصلی تحقیق این است که بین چگونگی طرح فضاهای معماری و شهری و پیشرفت های فنی در سکونتگاه های نخستین چه ارتباطی وجود دارد؟ روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و مقایسه ای بوده و گردآوری داده ها به روش اسنادی و در چند مورد به صورت میدانی صورت گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در طرح خانه ها و شبکه ارتباطات شهری در سکونتگاه های کهن از خط ها و سطح های غیر مستقیم و غیر هندسی استفاده می شد، طرح هایی که به شکل غار بی شباهت نبوده، اما با توسعه دانش و فنون گوناگون در جامعه های انسانی، کاربرد خط راست و شکل های هندسی در طراحی فضاهای معماری و شهری گسترش یافت و نوعی نظام پیمون بندی(مدولار) بر اساس ریاضیات و هندسه توسعه یافت و به مرور زمان تفکیک فضاها و فعالیت های معماری و شهری در بافت شهری و فضای معماری دیده می شود. که نمونه عالی آن در هگمتانه دیده می شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

How to Use Geometry and Separation of Spaces in Prehistoric Architecture in Iran

نویسندگان [English]

  • Hosein soltanzadeh 1
  • Mandana yousefi 2
1 Associate Professor, Azad Islamic University, Central Branch, Tehran.
2 MA. Azad Islamic University, Qazvin
چکیده [English]

Geometry and mathematics are sciences that human beings have achieved and developed to explore the relationship between phenomena and give order to the environment around them. Architecture and urban space design are one of the most important fields that geometry and mathematics can be traced in the process of their formation. The purpose of this study is to understand this process through a survey of the prehistoric settlements. The main research question is on the connection between architecture and urban space design and technical progress of the early settlements. This research is based on descriptive, analytical, and comparative methods where data collection method has been documented and in some cases a survey has been carried out. The results show that in houses and urban communication network design in the ancient settlements, indirect and non-geometric lines and surfaces were used; these plans were not very different from that of the cave however, the use of straight lines and geometric shapes in architecture and urban space design expanded by the development of knowledge and different techniques in human society. Thus, a modular system based on geometry and mathematics developed and gradually separation of space and architectural and urban activities can be seen in architectural and urban spaces especially in Hegmataneh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climate and architecture
  • Architecture technology
  • Geometry
  • Separation of space and activities
ادیب زاده، بهمن و دیگران .(1384). آثار خانه در ایران از نوسنگی تا ساسانی؛ تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان عمران و بهسازی شهری.
توزی، ماریتزیو.(1385). پیش از تاریخ سیستان؛ ترجمة رضا مهرآفر، تهران و مشهد: پاژ.
زمانی، عباس.(1351).  «قدمت و تمدن نه هزارساله دشت قزوین»؛ مجلة هنر و مردم، شمارة 118، صص12-17.
سجادی، منصور.(1362). نگاهی به فرهنگهای ناشناخته نیمة شرقی فلات ایران شهر سوخته؛ سیستان: فروهر1.
سجادی، منصور. (1365). «شهر و شهرنشینی در نیمة شرقی فلات ایران شهر سوخته»؛ نظری اجمالی به شهرنشینی و شهرسازی در ایران، به کوشش محمد یوسف کیانی، تهران: جهاد دانشگاهی، صص51-77.
صراف، محمد ابراهیم.(1374). «نویافته های معماری و شهرسازی در تپه هگمتانه همدان»؛ مجموعه مقالات کنگرة معماری و شهرسازی ارگ بم، به کوشش باقر آیت الله زاده شیرازی، جلد دوم، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، صص 812-840 .
------------.(1383). «روند معماری و شهرسازی شهر باستانی هگمتانه در پایان نهمین فصل کاووش »؛ مجموعة مقالات دومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی، به کوشش باقر آیت الله زاده شیرازی، جلد نخست، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
-------------.(1366). «هگمتانه و شهرهای ایران»؛ نظری اجمالی به شهرنشینی و شهرسازی در ایران، به کوشش محمد یوسف کیانی، تهران: جهاد دانشگاهی.
طلایی،حسن. (1378). «نویافته های عصر مفرغ جدید در تپة سگزآباد قزوین»؛ مجموعه مقالات دومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی، به کوشش باقر آیت الله زاده شیرازی، جلد دوم، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، صص 343-356.
فاضلی نشلی، حسن و احمدعلی یاری.(1385). باستان شناسی در دشت قزوین از هزاره ششم تا هزاره اول قبل از میلاد؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مجیدزاده، یوسف.(1369). «تپة قبرستان یک مرکز صنعتی در آغاز شهرنشینی در فلات مرکزی ایران»؛ مجلة باستان شناسی و تاریخ،  سال چهارم، شمارة اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، صص4-14 .
ملک شهمیرزادی، صادق.(1369 ). «تأملی در علل جا به جایی استقرارهای پیش از تاریخ»، مجلة باستان شناسی و تاریخ، شمارة پیاپی 8 و9، صص 2-10.
--------------.(1356). «گزارش مقدماتی فصل اول و دوم حفاری تپة سگزآباد»؛ مجلة مارلیک، شمارة 2.
--------------.(1371). «تپة زاغه: تحلیلی اجمالی از عملکرد منازل مسکونی»؛ مجلة باستان شناسی و تاریخ، سال ششم. شمار، اول و دوم، صص1-12 .
-------------.(1374). «نقش عوامل اجتماعی-فرهنگی در شکل گیری خانه‌های مسکونی کهن ایران: روستای پیش از تاریخ زاغه»؛ مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران-ارگ بم، جلد نخست، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، صص 13-25 .
-----------.(1369). «تأملی در علل جابه جایی استقرارهای پیش از تاریخ در حاشیه کویر در فلات مرکزی ایران»؛ مجلة باستان شناسی و تاریخ، شمارة پیاپی 8 و 9، صص 2-10.
مهریار، محمد.(1361). «بررسی عوامل معماری محوطه باستانی تپه هگمتانه»؛ نشریة اثر، شماره های 7، 8 و 9.
نگهبان، عزت الله.(1385). مروری بر پنجاه سال باستان شناسی ایران؛ تهران: سیمای نور و سازمان میراث فرهنگی کشور.
------------.(1356). «حفاری دشت قزوین فصلهای 1350و 1351»؛ مجلة مارلیک،  شمارة2، صص 33-51.
Malek Shahmirzadi, Sadegh, Tape Zagheh.(1977). A sixth millennium B.C village in the Qazvin plain of the central    Iranian; plateau. University of Pennsylvania