تبیین فنون اجرایی موثر در ارتقای مقاومت تاق

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مرمت ابنیه و بافت دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد مرمت ابنیه و بافت دانشکده پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

چکیده

چکیده:
دسته بندی انواع تاقهای ایرانی به لحاظ فرم و شکل هندسی و کاربست آن، از تنوع و گستردگی برخوردار است و مقاومت انواع تاقهای ایرانی به لحاظ فرم هندسی و نحوه عملکرد نیروها نیز متفاوت می باشد. در فرایند اجرای انواع تاق، صرف نظر از فرم هندسی، عواملی چون؛ مصالح، ملات، فن ساخت، موضع قرارگیری آن و... تاثیرگذار می باشد. بررسی ها بیانگر آن است که فنون اجرایی منبعث از زمینه های تجربی و فنی معماران گذشته نقش بسزایی در ماندگاری و پایایی بسیاری از بناهای تاریخی داشته است. شاهد این ادعا، نقش تفکر معماران سنتی در فرایند اجرای تاق در ابتدا تا مرحله تکمیل آن بوده است. از این روست که به تعداد معماران سنتی فارغ از موضوعات اقلیمی، بلکه بر اساس تجربه و دانش از قنون اجرایی موثر در افزایش مقاومت سازه های سنتی می توان شاهد تنوع در نحوه ساخت انواع تاق در ابنیه تاریخی بود. در این مقاله چگونگی فنون اجرایی تاق (از ابتدا تا انتهای ساخت) که بیشتر در ابنیه تاریخی به کار گرفته شده و دلیلی بر ایستایی و مقاومت آن گردیده، مورد سوال بوده است. به منظور تحلیل و بررسی فنون اجرایی، روش تحقیق حاضر بر اساس، شناسایی و معرفی نمونه ای از فنون اجرایی در ابنیه تاریخی ایران، روش تجربی نگارندگان با همراهی معماران سنتی در کارگاههای مختلف و استفاده از کتب مرتبط با موضوع بوده است. همچنین جمع آوری و تدوین فنون و شیوه های مربوط به اجرای انواع تاق که معماران سنتی نسل به نسل در بکارگیری و ارتقای آن کوشیده اند می تواند از یک سو، الگوی مناسبی برای آموزش علاقه مندان در دانشگاهها و موسسات آموزشی باشد واز دیگر سو، تبیین و شناخت عمیق هر یک از روشهای اجرایی تاق و الگو برداری مناسب از آن می تواند راهگشای کاربست صحیح در بناهای معاصر و بویژه بازسازی و مرمت انواع تاق در ابنیه تاریخی نیز باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining the Effective Executive Techniques in Promoting the Arch Strength

نویسندگان [English]

  • Farhad Fakhar Tehrani 1
  • Naeimeh Tokallo 2
1 Associate Professor, Shahid Beheshti University
2 MA Student in Buildings and Tissue Repair
چکیده [English]

Categorizing Iranian arches, in terms of shape and geometry and its use, is diverse.  The strength of Iranian arch due to geometry and performance are also different. In the executive arch procedure, regardless of the geometrical form, factors such as material, mortar, building technology, its position and... are considered effective. Studies indicate that executive techniques derived from the experimental and technical architects of the past have contributed to the stability and reliability of the monuments. The claim is supported by the traditional architectural thought in the executive technique procedure from the beginning to end. Thus, regardless to the number of architects of the climate issues, based on experience and knowledge in executive techniques in increasing the strength of traditional buildings we can see diversity in structure methodology of various arches in historical buildings. This article describes the use of executive arch techniques (from the beginning to the end of the process) that are used mainly in historical buildings and it is the reason of their stability and strength. In order to analyze the executive techniques, the research methodology is based on identifying and implementing techniques on an Iranian historical monument sample, the experimental method of the writers along with the traditional architects in various workshops and the use of relevant books. In addition, the collection of techniques and practices related to the implementation of the arch that architectures have attempted to improve from generation to generation, on the one hand it is a suitable model to train those university and educational institutes'' enthusiasts. On the other hand, thorough explanation and understanding of each arch procedure and appropriate replicating can also help the correct application in contemporary monuments and especially the arch reconstruction and restoration of historical buildings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran's arch
  • Promoting arch strength
  • Arch executive procedures
  • Types of mold
  • Historical buildings
بزنوال، رولان.(1379). فن آوری تاق در خاور کهن؛ ترجمة سید محسن حبیبی، چاپ اول، تهــران: سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه) با همکاری انجمن ایران شناسی فرانسه در ایــران.
پیرنیا، محمد کریم. (1383). سبک شناسی معماری ایران؛ تهران: انتشارات سروش دانش.
پیرنیا، محمد کریم.(1373). «چفدها و تاقها»؛ گردآورنده زهره بزرگمهری،  مجلة اثر، شمارة 24،  تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
تقوی نژاد دیلمی، محمدرضا.( 1363). شهرسازی و شهر نشینی ایران در گذر زمان؛ تهران: یساولی.
رفیعی سرشکی، بیژن و دیگران. (1382). فرهنگ مهرازی (معماری ایران)؛ تهران.: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
زمرشیدی، حسین. (1382). معماری ایــران، اجرای ساختمان با مصالح سنتی؛ چاپ ششم، تهــران، انتشارات آزاده.
فخار تهرانی، فرهاد. (1371 ). «ورای هندسه تاق و گنبد»؛ مجلة صفه، سال دوم، شمارة 6 تا 8 .
کاشانی، غیاث الدین جمشید. ( 790 ه ق). رساله طاق و ازج؛ ترجمة علیرضا جذبی، تهران: انتشارات سروش
معماریان، غلامحسین. (1391). معماری ایرانی، نیارش؛ جلد اول، چاپ اول، تهران: انتشارات نغمه نواندیش.
------------. (1374). نیارش سازه های تاقی در ایران.تهران؛ تهران: دانشگاه علم و صنعت.