فضای معماری در سیطرۀ سرمایه: واکاوی شکل‏ گیری فضای معماری از دیدگاه نظریۀ تولید فضای لوفور

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

2 استادیار گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

3 استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

چکیده

معماری یا هنر خلق فضا، بخشی از زندگی انسان را شکل می ‏دهد که با محصوریت فضا تعریف شده و به واسطه‏ی خلق و سازماندهی فضا، به مثابه ابزار الزامات گردش سرمایه در فضای جهانی‏شده، زمینه استفاده از فضا را فراهم نموده و قادر است آن را به سلطه ‏ی خود درآورد. از طرفی، فضا دیگر به عنوان یک ساختار عینی، منفعل و بی‏طرف نگریسته نمی ‏شود، گویی ما صرفاً در درون آن جای می‏ گیریم و یا آن را به صورت علمی محاسبه می‏ کنیم، بلکه فضا از طریق مجموعه‏ ای پیچیده از کنش‏ های اجتماعی تولید می ‏شود که بر یکدیگر همپوشانی دارند: کنش‏ های بازنمودگر، اقتصادی، پدیدارشناسی، مفهومی، عمل فضایی فردی و اعمال جمعی سیاسی، چراکه امروزه در جوامع سرمایه‏ داری معاصر، انباشت سرمایه، از طریق تولید و مصرف انگاره‏ های معماری و شهرسازی صورت می‏ گیرد. بنابراین همچنان که فضا برای معماران و طراحان، عنصری اصلی و بنیادین است باید به صورت جدی نیز به عنوان یک عنصر تأثیرگذار برای درک واقعیت اجتماعی در پروسه طراحی در نظر گرفته شود. اگر چه ارتباط تولید فضا با سرمایه، بحثی اجتناب ناپذیر است و مسائل بیشماری ازجمله زمان، مکان و شرایط اقتصادی جامعه در نوع استفاده از فضا و شاید سوء بهره‌گیری از آن تأثیرگذار می‌باشند. با این وجود، هدف اصلی این پژوهش، نشان دادن خطوط کلی تأثیرگذاری سرمایه در امر شکل ‏دهی به فضا، در دنیای معاصر است، به گونه‌ای که، نمی‌توان تأثیرات و اهمیت جریان سرمایه را در قیاس با گذشته که درآن امر سیاسی عاملی تعیین ‏کننده بود، نادیده گرفت. در واقع، امروزه سرمایه‌داری حوزه‌ی نفوذ خود را گسترش داده است تا تسلط خود را علاوه بر حوزه‌ی اقتصادی، به سمت حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و به تبع آن، معماری نیز بکشاند. بنابراین نیاز است تا نقش و جایگاه معماری در این میان بررسی گردد. ما، برای این منظور، براساس روش توصیفی تحلیلی، به بررسی فضای معماری در قالب نظریه‏ ی تولید و دیالکتیک فضای لوفور پرداخته ‏ایم و یافته‏ های حاصل را به صورت مدل‏ های تحلیلی و همچنین بیان راهکارهایی ارائه کرده ‏ایم. نتایج نشان می ‏دهد، معمار به عنوان طراح، برنامه ‏ریز و تصمیم ‏گیرنده، در چگونگی طراحی و تولید فضا، یعنی ساختاربخشی فرم (همگنی)، سازماندهی (سلسله ‏مراتبی‏ کردن) و تفکیک فضایی (تلاشی/ تجزیه)، نقش اساسی دارد و عدم توجه به تأثیراتی که معماری می ‏تواند بر روابط اجتماعی، قدرت، روابط تولید و انباشت سرمایه، به دلیل وابسته‏ کردن فضا به پول، سرمایه، کمّی ‏سازی و تجاری سازی فضا داشته ‏باشد، زمینه را برای معماری و معماران (نیروی فکری) فراهم می‏ آورد تا در راستای منافع سرمایه عمل کنند.
 
این مقاله مستخرج از رساله ‏ی دکتری معماری نویسنده اول، تحت عنوان: «تحلیل فرهنگی معماری مسکونی مناطق کردنشین با تأکید برنقش فضا در مسکن (مورد پژوهشی: منطقه مکریان، دربازه زمانی 1300-1395)» می ‏باشد که، در دانشکده معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، به راهنمایی نویسنده دوم و مشاوره نویسنده سوم در دست انجام است.

چکیده تصویری

فضای معماری در سیطرۀ سرمایه: واکاوی شکل‏ گیری فضای معماری از دیدگاه نظریۀ تولید فضای لوفور

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Architectural Space Dominated by Capital: An Analaysis of the Formation of Architectural Space Based on Lefebvre's Production of Space Theory

نویسندگان [English]

  • Elham Rashidzadeh 1
  • Arsalan Tahmasbi 2
  • Foad Habibi 3
1 Department of Architecture, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran.
2 Department of Architecture, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran.
3 Department of Social Sciences, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
چکیده [English]

Architecture, or the art of creating space, is an important part of human life defined in relation to the concept of space, while other dimensions of human life, including human activities, meanings, interactions and relationships, occur in the social space. Nowadays, space is no more viewed as an objective, passive and impartial structure, inside which we are merely placed, or which can be calculated scientifically; it is rather produced through a complicated set of social actions that overlap: representational, economic, epistemological and conceptual actions, individual, spatial actions, and collective political actions. Henri Lefebvre organizes these actions in a spatial triad (spatial practices, representations of space and representational spaces). This triad tells us that it is not architects only that form the space, but in fact there are fields of numerous conflicting powers that affect the production of space, and architectural work is only a part of the process of the production of space. Although the relationship between the production of space and capital is an inevitable debate, numerous issues, including the time, place, and economic conditions of the community, have an impact on the type of use of space and perhaps its misuse. Nevertheless, the main purpose of this study is to show the general lines of capital impact on space formation in the contemporary world, so that it is impossible to determine the influences and importance of capital flow in relation to the past, in which the political determines the factor Was ignored. Indeed, nowadays capitalism has expanded its realm of influence. And In addition to the economic domain, capital dominates the cultural, social and, consequently, architectural domain. Therefore, it is necessary to review the role and status of the architecture.This is because architectural action directly affects the social relations, power, production relations, capital and life of societies, and in the long run it might cause social, political, economic and cultural changes in societies. In fact, this study seeks to reveal the role and status of architecture in capital accumulation. For this purpose, using qualitative methodology and logical reasoning, architectural space has been studied in this article through Lefebvre’s theory of production of space. The findings of the study have been presented in the form of analytical models and solutions. The results of the study indicate that the architect, as designer, planner and decision-maker, plays a role in form structuring (homogeneity), spatial organization (hierarchy) and spatial fragmentation, and overlooking the effects that the architect might have on social relations, power, and the production and accumulation of capital can cause architects (intellectual forces) to turn into the infantrymen of the capital. Thus, architecture, as a contributing factor to the improvement of everyday life, should turn into a knowledge-producing field. Architects and designers have mostly focused on technical and artistic aspects of architecture, they have failed to pay attention to other aspects of the design and production of space, such as the importance of architecture as a spatial discourse in which understanding the produced space of spatial forms can help protect social relations, production relations, control and power; as such aspects have been discussed in this study, it can be of great help.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "space"
  • "production of space"
  • "architectural space"
  • "space of capital"
  • " Lefebvre"
ترکمه، آیدین (1393). درآمدی بر تولید فضای هانری لوفور. تهران: تیسا.

ترکمه، آیدین؛ شیرخدایی، آناهید (1394). «تولید فضای هانری لوفور». جامعه، فرهنگ، رسانه. سال 4، شمارۀ 14: 11-۳۰.

خانی، سمیه؛ نامداریان، علی‌احمد؛ هاشم‌پور، پریسا (1395). «کاوشی در مفهوم فضای معماری به کمک نظریۀ زندگی روزمره». در: مجموعه مقالات همایش بین‌المللی افق‌های نوین در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی و مدیریت فرهنگی شهرها. تهران: انجمن افق نوین علم و فناوری.

خوانساری، محمد (1383). منطق صوری. تهران: آگاه.

راپاپورت، آموس (1390). فرهنگ، معماری و طراحی. ترجمۀ ماریا برزگر و مجید یوسف‌نیا پاشا. ساری: شلفین.

راپاپورت، آموس (1392). معنی محیط ساخته‌شده؛ رویکردی در ارتباط غیرکلامی. ترجمۀ فرح حبیب. تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.

ژلنیتس، آندژی (1394). فضا و نظریۀ اجتماعی. ترجمۀ محمود شورچه. تهران: پرهام نقش.

شولتس، کریستیان نوربرگ (1386). معنا در معماری غرب. ترجمۀ مهرداد قیومی بیدهندی، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.

شولتس، کریستیان نوربرگ (1393). وجود، فضا و معماری. ترجمۀ ویدا نوروز برازجانی. تهران: پرهام نقش.

گروتر، یورگ (1386). زیبایی‌شناسی در معماری. ترجمۀ جهانشاه پاکزاد و علی‌رضا همایون. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.

لنگ، جان (1381). آفرینش نظریۀ معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ترجمۀ علی‌رضا عینی‌فر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

میرجانی، حمید (1389). «استدلال منطقی به‌مثابه روش پژوهش». صفه. ۲۰(۵۰): ۳۵-۵۰.

ولی‌زاده اوغانی، محمدباقر؛ وفایی‌پورسرخابی، الناز (1397). «اخلاق و ارتباط آن با معماری». اندیشۀ معماری. ۲(۴): ۱-۱۸.

هاروی، دیوید؛ مری فیلد، اندی (1391). حق به شهر؛ ریشه‌های شهری بحران‌های مالی. ترجمۀ خسرو کلانتری. تهران: مهرویستا.

Bachelard, G. (1969). The Poetics Of Space. Boston: Beacon Press books.

Boerst, W. J. (2004). Isaac Newton: Organizing The Universe. Greensboro, N.C: Morgan Reynolds Publishing.

Botero, A. (2013). Expanding Design Space (s): Design In Communal Endeavours. Helsinki: Aalto University.

Boyer, M.C. (1996). Cyber Cities. New York, NY: Princeton Architectural Press.

Casey, E. (1997). Fate Of Place: A Philosophical History. Berkeley: University of California Press.

Castells, M. (1996). The Rise Of The Network Society. Massachusetts: Blackwell Publishers Lid.

Chemero, A. (2003). "An Outline Of Theory Of Offordances". Ecological Psycology 15 (2): 181-195.

Cuthbert, A.R. (2006). The Form Of Cities, Political Economy And Urban Design. Oxford: Wiley-Blackwell.

Davoudi, S. & I. strange (2009). Conceptions Of Space And Place In Strategic Spatial Planning. London: Routledge.

Deleuze, G. & F. Guattari (1987). A Thousand Plateaus: Capitalism And Schizophrenia. Translated by Brian Massumi. Minnesota: University of Minnesota Press.

Einstein, A. (1954). Ideas And Opinion. New York: Bonanza.

Elden, S. (2004). Understanding Henri Lefebvre;Theory And The Possible. London: Continuum Press.

Fernandez, R. & M.B.Aalbers (2017). "Housing and Capital in the Twentyfirst Century:Realigning Housing Studies and Political Economy". Housing, Theory and Society 34(2): 151-158.

Foucalt, M. (1982). Space, Knowledge and Power, in Foucalt Reader. edited by Rabinow, P, Pantheon Books.

Gauldie, E. (1974). Cruel Habitations: History Of Working Class Housing 1780–1918. London: Allen and Unwin.

Giedion, S. (1964). The Eternal present.The beginings of Architecture:A contribiotion on Constancy and change. london: Oxford University Press.

Hall, P. (1998). Cities in Civilization. London: Weidenfeld and Nicholson.

Harvey, D. (1973). Social Justice And The City. London: Edward Arnold.

Harvey, D. (1985). The Urbanisation Of Capital. Oxford: Basil Blackwell.

Heft, H. (2003). "Affordances, Dynam-ic Experience, And The Challenge Of Reific-tion". Ecological Psycology 15 (2): 210-213.

Heidegger, M. (1971). Poetry, Langu-age, Thought. New York: Harper & Row.

Jammer, M. (1982). The History of Theories Of Space In Phisics. New York: Dover Publications Inc.

Kamath, L. M.Joseph (2015). "How A Participatory Process Can Matter In Planning A City". Economic And Political Weekly 39: 54-61.

Knox, P.L. (2010). Cities And Design. New York: Routledge.

Koolhaas, R. (2008). Junkspace, Quodlibet, Macerata, "Give Me A Gun And I Will Make All Buildings Move: An ANT’s View Of Architecture". In: Explorations In Architecture: Teaching, Design, Research. edited by B. Latour & A. Yaneva. Basel: Birkhäuser. Pp: 80-89.

Krugman, P. (2014). "Why We’re in a New Gilded Age". New York Review of Books, May.

Lefebvre, H. (1991). The Production Of Space. Trans. & ed.ed by Donald Nicholson-Smith. Oxford, England: Wiley-Blackwell.

Lynn, G. (1998). Folds,Bodies& Blobs: Collected Essays. Bruxelles: La Lettre Volee.

Maclennan, D. & J.Miao (2017). "Housing And Capital In The 21st Century". Housing, Theory and Society 34(2): 127-145.

McGrane, B (1989). Beyond anthropology: society and the other, New York, Columbia University Press.

Mercer, D. (1971), "The Role Of Perception In The Recreation Experience: A Review And Discussion". Leiseure Research 3(4): 261-276.

Merleau-Ponty, M. (1962). Phenome-nology Of Perception. London: Routledge.

Murdoch, J. (2005). Post-Structuralist Geography: A Guide To Relational Space. London: Sage.

Purcell, M. (2013). "Possible Worlds: Henri Lefebvre And The Right To The City". Urban Affairs 36(1): 141–154.

Rapoport, A. (1977). Human Aspect Of Urban Form: Towards A Man Envirenment Approach To Urban Form And Design. Oxford: Pergamon Press.

Rapoport, A. (1982). Housing And Identity: Cross-Culture Perspectives. New York: Holmes and Meier.

Relph, E. (1976). Place And Placelessness. London: Poin Limited.

Royse, D.C. (1969). "Social Inferences Via Environmental Cues". PhD diss., Massachusetts Institue of Technology.

Ruonavaara, H. (2018). "Theory Of Housing, From Housing, About Housing". Housing, Theory and Society 35(2): 178-192.

Shields, R. (2000). Lefebvre, Love, And Struggle. London: Routledge.

Soaita, A.M. C.Dewilde (2019). "A Critical-Realist View Of Housing Quality within The Post Communist EU States: Progressing Towards A Middle-Range Explanation". Housing, Theory and Society 36(1): 44-75.

Stanek, L. (2011). Henri Lefebvre On Space, Architecture, Urban Research, And The Production of Theory. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Tafuri, M. (2006). "Project Truth, Artifices". In: Interpreting The Reinassance: Princes, Cities, Architects. New Haven: Yale University Press.

Till, J. (2009). Architecture Depends. Cambridge: The MIT Press.

Tschumi, B. (1996). Architecture And Disjunction. Cambridge MA, The MIT Press.

Van Amstel, F. et al. (2017). "The Social Production Of Design Space". Design Studies (46):199–225.

Van Ham, M. et al. (2012). Neighbourhood Effects Research: New Perspectives. Dordrecht: Springer.

Werner, C.M; Altman, I. D. Oxley (1985). "Temporal Aspects Of Homes: A Transactional Perspective". In: Home Environments: Human Behavior & Environm-ent. edited by Altman,I and. Werner, C. M, 1-32. New York and London: Plenum press.

Zevi, B. (1957). Architecture as Space: How To Look at Architecture. Horizon Press.