ارزیابی تحولات ساختار کالبدی بازار های سنتی مبتنی برنقش بازار در فضای شهری نمونه موردی: بازار تبریز

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار ، دانشکده مهندسى معمارى و شهرسازى، دانشگاه تربیت دبیر شهیدرجایى، تهران، ایران

2 دانشجوی دوره دکتری ، دانشکده مهندسى معمارى و شهرسازى ، دانشگاه تربیت دبیر شهیدرجایى، تهران ، ایران

10.30479/at.2020.11757.1338

چکیده

بازار یکی از مهم ترین فضاهای شهرهای ایرانی و قلب تپندۀ اقتصاد آنها بوده و منطبق با نیازهای جامعه اسلامی، پاسخگوی آنها بوده است. در جامعه شهری، حیات شهر و بازار بهم پیوند خورده و بازارها به مانند اسناد هویتی، مفهوم فضای شهری را تبیین نموده‌اند. بازارها با کارکرد چندگانه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، خاستگاه بسیاری از فعالیتها و ارتباطات فرهنگی و سیاسی بوده که با ایجاد فضایی معنادار، نیازهای مخاطبان خود را پاسخ می‌دادند. اهمیت بازار و تاثیر آن در فضای شهری ، بررسی چگونگی شکل‌گیری بازار در شهر، تغییر و تحولات آن را ضروری می‌سازد. از این رو، با توجه به نقش پررنگ بازار، لزوم استفاده از پتانسیل بالای بازار در راستای سیاست‌گذاری‌های کلان شهری، بررسی پیشینه و وضعیت کنونی بازارها ، مطالعه دقیق علل و عوامل توسعه و یا رکود آنها به منظور جهت‌گیری مناسب و برنامه‌ریزی برای حفظ و ساماندهی فضاهای اقتصادی-اجتماعی-فرهنگی ، تعدیل تغییرات، اصلاح و تغییر الگوها و ساختارهای موجود ، مهم می باشد. در این مقاله، به بررسی بازار تبریز به عنوان مهمترین قطب اقتصادی شمال‌غرب کشور و یکی از مراکز مهم تولید و توزیع عمده کالا که نقش قدرتمندی را در مبادلات بازرگانی بین ایران، اروپا و آسیا داشته است، پرداخته می‌شود. بازار تبریز عنصر مرکزی در شهرتبریز، همواره دستخوش تحولات فراوانی بوده ، اما پتانسیل بالای شهر تبریزدرتجارت بین‌الملل و واقع شدن شهر در مسیر تبادلات اقتصادی، ساخت مجدد و توسعه بهتر آن را باعث ‌شده است. در این پژوهش نیز با در نظر گرفتن اهمیت بازار ، تاثیرپذیری شهر از بازار و بلعکس، با استفاده از روش توصیفی- تاریخی، مصاحبه با بازاریان و کسبه بازار، به مطالعه روند توسعه بازار تبریز به عنوان بزرگترین بازار جهان اسلام در سه دوره‌ی مختلف پرداخته شده و عوامل مهم در تغییر و تحولات بازار تبریز به دو عامل درونی و بیرونی تقسیم شده وزیرشاخص‌های هر دو عامل مشخص شده است. زیرشاخص‌های کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و مذهبی جزء عوامل درونی و خیابانکشی‌های ناشی از تفکر مدرن، سیل و زلزله، حریق و چگونگی منظر شهری از جمله مولدهای عامل بیرونی می باشد. آنچه قابل تامل است، وجود انواع تغییرات درونی و بیرونی در دوره‌ی معاصر می‌باشد که این امر نشان از لزوم توجه به ساختار بافت بازار در شهر می‌باشد.

چکیده تصویری

ارزیابی تحولات ساختار کالبدی بازار های سنتی مبتنی برنقش بازار در فضای شهری نمونه موردی: بازار تبریز

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Evaluation of the Transition of the Physical Structure in the Traditional Bazaar Based on the Urban space, Case Study: Tabriz Bazaar

نویسندگان [English]

  • Jamaloddin Mahdinezhad 1
  • Rana Najjari 2
1 Faculty of Architectural, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
2 Faculty of Architectural, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The study of urban history reveals that a variety of factors have influenced the development of ancient cities. The economy has always been one of the most critical factors in urban growth. In traditional cities in Iran, the Bazaar has been a place for the economic, social, political, cultural, and civic activities of people. Then it is one of the most important spaces in Iranian-Islamic cities and the heart of their economy, which responds the needs of Iranian society. It is one of the critical elements of spatial organization in there; the main body of the city is not definable without the existence of the bazaar. Bazaars in different cities have several forms, the majority of them are extended in length, some have been developed organically, and some others have been developed based on careful planning. Indeed, the bazaar is an essential civic spatial and physical structure for carrying out business. The economic significance of Bazaar, along with its Multi-function as social, political and cultural functions, has been caused to be important how its formation and alteration over its lifetime. Therefore, it is necessary to study the background and current situation of Bazaar. The accurate studying of causes and factors of its development or recession in proper direction and planning is important in order to preserve and organize socio-cultural-economic effects in Islamic city. Tabriz is a historical and cultural city in Iran. It is considered to be the main economic pole of the northwest of the country and one of the most important centers of production and distribution of goods from ancient times, which has played a powerful role in trade between Iran, Europe and Asia. Bazaar of Tabriz as an important urban element, has always been undergoing many changes, but the international trade, high potential of Tabriz and to be located in the way of economic exchanges, has led to rebuild and develop. This research surveys the importance of Bazaar and the impact of the city on Bazaar and vice versa. Research method is the descriptive-historical method and study resources are travelogues, history books, articles, and maps. Interviewing with businesses and shopkeepers helps to study the developed and expanded process of Bazaar of Tabriz as the covered lengthy Bazaar in Islamic world. By examining three different periods of market formation, the causes of its changes are scrutinized and these factors are divided into two factors, internal and external, and are identified in both major and bold factors of these developments. What is noteworthy the variety of internal and external changes in the contemporary era, which illustrates the importance of paying attention to the bazaar and its surrounding context in the present period. The purpose of this study is to identify the factors affecting the architecture of Bazaar and its physical structure. Finally, considering the important commercial, social, cultural role of bazaar and as a tourism center in Tabriz, the necessity of using high potential of Bazaar is considered for urban macroeconomic policies, and appropriate solutions can be found for adjusting changes, modifications and changing existing patterns and structures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Physical Structure"
  • "Bazaar of Tabriz"
  • " Iranian City"
  • "Traditional Bazaar"
  • "Internal and external factors"
آبراهامیان، یرواند، (1389)، «تاریخ ایران مدرن»، ترجمه: ابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی، چاپ اول.

ابن حوقل، محمد بن حوقل، (1345)،«صوره الارض»، ترجمه جعفر شعار، تهران :ویتا.

آریان فر، حمیدرضا، (1389)، «سرگذشت بازار بزرگ تهران، بازارها و بازارچه های پیرامونی آن در دویست سال اخیر » ، چـاپ اول ، تهران: بنیاد ایرانشناسـی.

اسمعیلی سنگری، حسین، عمرانی، بهروز. (1387)، «تاریخ و معماری بازار تبریز»، تبریز: انتشارات ستوده، چاپ اول.

اهری، زهرا، (1380)، «مکتب اصفهان در شهرسازی زبان شناسی عناصر و فضاهای شهری واژگان و قواعد دستوری», تهران.

بلیلان اصل، لیدا، خورشیدیان احمر، ساناز، ستارزاده، داریوش، نوری، مریم. (1393)، «بازسازی مجموعه قصرهای حکومتی دارالسلطنه تبریز در دورۀ قاجار با استناد بر مستندات تاریخی»، نشریه هنرهای زیبا، دوره 19، شماره 1، بهار 1393، صفحه 33-42.

بونین، مایرل ای، (1387)، «دکان و دکانداران: عوامل مؤثر بر یک بازار شهرستانی در ایران»، بررسی­های نوین تاریخی، ترجمه: علی محمد طرفداری، شماره سوم.

بهمنش راد، جواد، (1389)، «در جستجوی هویت شهری تبریز»، وزارت مسکن و شهرسازی ، تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری، ایران.

تاورنیه، ژان باتیست ،(1389)، «سفرنامه تاورنیه»، ترجمه: حمید ارباب شیرانی، تهران: نشر نیلوفر.

پوراحمد، احمد، (1376)، «جغرافیـا و کارکردهای بازار کرمان»، کرمان: انتشارات مرکز کرمان شناسی.

حبیبی، حسن، (1392)، «بازار بزرگ تبریز»، تهران: انتشارات بنیاد ایران‌شناسی.

حبیبی، محسن، (1392) «از شار تا شهر» ، تهران :انتشارات دانشگاه تهران.

خاماچی، بهروز، (1375)، «بازار تبریز درگذر زمان»، تبریز: انتشارات اتاق بازرگانی و صنایع و معادن، چاپ اول.

سرایی، محمدحسین ،(1389)،« تحولات بازرهای ایرانی- اسلام )مطالعه موردی بازار یزد(» ،مطالعات شهرایرانی-  اسلامی، 1(2).

سلطانی، علی، مغانی رحیمی، بهنام ،(1389)، «بازار سنتی کازرون از گذشته تا امروز»، اطلاعات جغرافیایی )سپهر(،19(75) :57، 57-59.

شاردن، ژان، (1345)، «سیاحت نامه شاردن»، ج2، ترجمه محمدعباسی، تهران: امیرکبیر.

صامعی ،ناصرو قاسمی ، بهروز . (1388)، «بازار ایرانی، تجربه‌ای در مستندسازی بازارهای ایران»، تهران: نشر جهاد دانشگاهی واحد تهران.

جمالی ،فیروز ،  محمدزاده، رحمت،  پورمحمدی ، محمدرضا، (1384)، «نقش شهرسازی مدرن در تخلفات ترافیکی پیاده بافت قدیم تبریز» ،هنرهای زیبا ، شماره 21 .

محمدزاده، رحمت، (1394)، نشریه معماری و شهرسازی ایران، «بررسی تطبیقی توسعه شبکه ارتباطی سنتی و جدید در بافت قدیم شهر تبریز»، دوره 6، شماره 10، 83-101.

مشهدیزاده دهاقانی، ناصر، (1374)، «تحلیلی از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران»، چاپ چهارم، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.

نژادابراهیمی، احد، فرخی، شهین، شب‌آهنگ، مهسا، (1398)، «الگوشناسی معماری کارخانه‌های صنعتی پهلوی اول در تبریز»، نقش جهان ، سال نهم، شماره 1 ، 34 - 44.

یحیی ذکاء، (1368)، «زمین‌لرزه‌های تبریز»، تهران: نشر کتاب سرا.

Abu-Lughod, Janet L., (1987), “The Islamic City-Historic Myth, Islamic Essence, and Contemporary Relevance”, International Journal of Middle East Studies, Vol. 19, No. 2 (May, 1987), pp. 155-176.

Abū ʿAbd al-Lāh, Muḥammad, (1958), “The Travels of ibn Battuta”, Translated by Mohammad Ali movahed, first cover, pulisher: bonghahe tarjome, nashr ketab, Tehran, Iran.

Guenon, R. (2004). “Symbols of Sacred Science”. Translator Henry D. Fohr. Editor Samuel D. Fohr, 2nd. Sophia Perennis. New York.

Jayyusi, S.K.; Holod, R.; Petruccioli, A. Raymond. (2009). “The City in the Islamic World”, Leiden, Netherlands.

Kheyroddin R, Imani J, Forouhar A. (2013). “An Analysis of Spatial Consequences of Urban Management Measures in Old and New Sections of the Metropolis of Tabriz.” IUESA. 2013; 1 (4) :93-109. URL: http://iueam.ir/article-1-51-fa.html.

Kiani, M. (2007). “The First Period of Pahlavi’s Architecture.” Tehran: Institute for Iranian Contemporary Historicalstudies, (IICHS).

Lapidus, I. (1984), “Muslim Cities in the Later Middle Ages”, AGES, Cambridge University Press, United States of America.

Mehdipour, A., Rashidinai, H. (2013). “Persian bazaar and its impact on evolution of historic urban cores: The case of Isfahan”. The Macro Theme Review: A Multidisciplinary Journal of Global Macro Trends, 2(5), 12-17.

Neglia, G. A. (2008). “Some historiographical notes on the Islamic city with particular reference to the visual representation of the build city”, the City in the Islamic World, Jayyusi, S.K.; Holod, R.; Petruccioli, A.; & Raymond, A (Ed.), 3-46: Bril.

Pourjafar, M. Nazhad Ebrahimi, A. Ansari, M. (2013). “Effective factors in structural development of Iranian historical bazaars case study: Tabriz Bazaar”, J. Basic Appl. Scientific Res., 3 (2) (2013), pp. 272–282.

Pope, Arthur Upham (2004), “Architecture of Iran”, Translated by Gholamhossein Sadri Afshar, Tehran, Farhangian publication. (In Persian)

Saraie, Mohammad Hossein, (2011), “Islamic - Iranian Bazaar Changes: (A Case study of Yazd Bazaar)”, Journal of studies on Iranian Islamic city, WINTER 2011, Volume 2, Number 1:25- 37.